پایگاه خبری روزنامه عطریاس پایگاه خبری روزنامه عطریاس
28 مرداد 1397
استان مرکزی

مبادله کالا به کالا راه نو ایران و روسیه

سردبیر مجازی
1 مرداد 1397
بازدید: 75
نظرات: 0

مبادله کالا به کالا راه نو ایران و روسیه

علی دیلمی  روزنامه نگار

نفت در برابر کالا. این حرف مقامات روس بود، پس از آنکه علی اکبر ولایتی به دنبال سفر خود به روسیه خبر از سرمایه گذاری 50 میلیارد دلاری این کشور در ایران داد. یعنی منابع انرژی خود را طی یک معامله کالا در برابر کالا یا شاید کالا در برابر خدمات به روسیه صادر کنیم. گروهی ارمغان این سفر را مبهم نامیدند. طرفداران ولایتی آن را موفقیت دانستند و مخالفانش شکست. حقیقت امر اما این است که با این گونه عبارات نمیتوان به تحلیل درستی از این اتفاق رسید و برای بررسی درست باید از دو بعد اقتصادی و سیاسی به مسئله نگاه کرد. بحث معامله کالا به کالا یا معامله پایاپای میان ایران و روسیه مربوط به امروز و دیروز نیست. در دوران جنگ سرد بخش زیادی از روابط اقتصادی ما با بلوک شرق و در صدر آنها شوروی به همین شیوه انجام میگرفت.

به خصوص از دهه چهل شمسی که ایران به موفقیتهای اقتصادی مهمی دست یافت. دو طرف سعی میکردند کالاهایی که برایشان مشتری دست به نقد وجود ندارد را صادر کرده و در ازای آن کالایی بگیرند که دریافت آن در معامله پایاپای به صرفه از خرید آن به صورت نقدی باشد. خشکبار و پنبه و سنگ معدن صادر میکردیم و فولاد، آلومینیوم و دانه های روغنی میگرفتیم. مهمترین بخش رابطه تجاری ایران و شوروی اما صدور گاز ایران به شوروی بود. پروژهای تحت عنوان شاه لوله گاز که از سال 49 امکان صدور گاز به شوروی را فراهم نمود. این معامله با شوروی نیز به صورت پایاپای انجام گرفت، اما اینبار تفاوتهای مهمی وجود داشت. ایران برای ساخت ماشین سازی تبریز و ذوب آهن اصفهان از شوروی وام گرفته بود و با صادرات گاز اقساط آن را پرداخت میکرد. مثل این میماند که شوروی از ما گاز خریده باشد چون به هر حال پول در برابر کالا بود. همچنین در این قضیه ما به ازای گازی که میدادیم نه تنها کالا بلکه خدمات نیز دریافت کردیم. کارخانه ذوب آهن اصفهان اینگونه با کمک و مشارکت متخصصین شوروی ساخته شد. در کل اگر معامله پایاپای قرار است انجام شود بهتر است که به دریافت کالا رضایت نداده و خدمات و صنایع نیز از کشور واردکننده دریافت کنیم. درحال حاضر باید توجه داشت که روسیه خود یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت است و نفت ایران از این جهت برای وی سودبخش است که نیازی به پرداخت پول ندارد و کالاها و خدماتی که شاید در جهان مشتری چندانی ندارند را میتواند با بشکه های نفت ایران مبادله کرده و خودش نفت بیشتری را به جهان بفروشد و ارز دریافت کند.

نفت طی 110 سال گذشته همواره مهمترین کالای تولیدی ایران بوده است. تعیین قیمت آن دست خودمان نیست اما هر پولی که از فروش آن به دست میآوریم در حقیقت بازیافتی است. یک منیع عظیم انرژی داریم که اگر قیمت هر بشکه از هزینه استخراج آن بیشتر باشد، سود ده است. کم و زیاد میشود ولی ضرر ده خیر. مگر اینکه اصلا نتوانیم بفروشیم یا اینکه نتوانیم پول نفتی که میفروشیم را دریافت کنیم.

یا اینکه سود حاصل از فروش نفت انقدر کم باشد که حتی قادر به تامین هزینه های جاری صنعت نفت، مثل حقوق پرسنل، نباشد.

طی سالیان اخیر و پس از وضع تحریمهای سنگین علیه ایران هم میزان فروش نفت افت شدیدی کرد و هم مشکلات زیادی بر سر راه دریافت پول از خریداران نفتمان به وجود آمد. طی دو سال اخیر و پس از امضای برجام نیز با وجود اینکه توانستیم میزان فروش نفت را به حالت نرمال برگردانیم اما گویا مشکلات برای دریافت پول از خریداران همچنان باقیست.

در چنین وضعیتی دریافت کالا به جای پول تنها راه چارهای است که داریم. هرچند که برای دریافت کالا نیز محدودیتهای زیادی وجود دارد و نمیتوانیم هر کالایی که خواستیم را در ازای پول نفت طلب کنیم. خدمات هم که هیچ. برای مثال هند بزرگترین واردکننده نفت از ایران است و در صنعت الکترونیک بسیار پیشرفته. اما اینکه از هند بخواهیم در ازای پول نفتی که از ما میخرد صنایع الکترونیک داخل ایران را توسعه ببخشد، بیشتر به یک شوخی شبیه است. حال که صحبت از معامله نفت در برابر کالا و شاید خدمات با روسیه است باید توجه کرد که روسیه چه چیزی در ازای نفت میتواند به ما بدهد؟ با توجه به حجم 50 میلیارد دلاری این معامله که از سوی جناب ولایتی مطرح شد، به نظر نمیرسد که نفت ایران صرفا با کالا مبادله شود و ما نفت مان را فقط در قبال محصولات کشاورزی به روسیه بدهیم. گویا ایران به دنبال ایجاد صنایع و دریافت خدمات گسترده از سوی روسیه است.

در آذر ماه سال گذشته قراردادی به ارزش دو و نیم میلیارد دلار میان ایران و روسیه برای تولید واگن منعقد شد. هرچند که دولتهای مختلف ایران از این قراردادها زیاد بسته اند، ولی انگار ایندفعه مسئولان مصمم هستند که از روسیه برای نوسازی صنایع ایران استفاده کنند.

سردبیر مجازی
روزنامه نگار

ارسال نظر

پست الکترونیک شما منتشر نخواهد شد.

قوانین ارسال نظر
  1. نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  2. نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.
  3. نظرات بعد از ویرایش ارسال می‌شود.
*
*