پایگاه خبری روزنامه عطریاس پایگاه خبری روزنامه عطریاس
26 آبان 1397
اجتماعی

مصرف بسیار بالای آب در کشاورزی سنتی استان مرکزی شرایط آبی این استان راروز به روز بحرانی تر می کند

هدر رفت بی ضابطه

هدر رفت بی ضابطه

سردبیر مجازی
3 آبان 1397
بازدید: 44
نظرات: 0

مصرف بسیار بالای آب در کشاورزی سنتی استان مرکزی شرایط آبی این استان راروز به روز بحرانی تر می کند

 

هدر رفت بی ضابطه

 

  • گروه جامعه . شایسته سلامی

آب به عنوان مهترین عنصر حیات بشری همواره در اولویت بوده است. به جرأت می توان گفت که حیات تمام هستی به آب بستگی دارد. اما امروزه با توجه به رشد جوامع بشری و استفاده از آب به روش های متعدد، شاهد هدررفت آب به اشکال گوناگون هستیم. استفاده از آب در بخش های متعددی مانند شرب خانگی، مصارف صنعتی و همچنین استفاده از آن در بخش کشاورزی علی رغم آنکه بخشی از نیاز انسان ها را تأمین می کند، اما عدم مصرف بهینه این مایع حیاتی باعث هدررفت آب است. نکته جالب اینجاست که علی رغم اینکه جوامع رو به صنعتی شدن در حال پیشرفت است، اما همچنان بیشترین مصرف آب در بخش کشاورزی شکل می گیرد و به تبع آن بیشترین هدررفت آب نیز در این بخش اتفاق می افتد. استان مرکزی نیز از این قاعده مستثنی نیست. با توجه به اینکه این استان به عنوان یک استان صنعتی در سطح کشور شناخته شده است، اما با این حال بیشترین مصرف و همچنین بیشترین هدررفت آب در بخش کشاورزی آن اتفاق می افتد. از این رو با مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان مرکزی و همچنین رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی در این خصوص به گفتگو نشسته ایم که در ادامه می خوانید.

حدود 90 درصد منابع آب در اختیار بخش کشاورزی است

عزت اله آمره ای مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان مرکزی گفت: بخشی از منابع آب که در اختیار داریم منابع آب زیرزمینی است و بخشی دیگر منابع آب سطحی است. منابع آب سطحی رودخانه ها، سدها و چشمه ها را شامل می شود و منابع آب زیرزمینی را قنوات و چاه ها تشکیل می دهند. در حال حاضر به عبارتی دارای وضعیت کم آبی و کم بارشی هستیم، اما با این اوصاف و با توجه به شرایط موجود تقریباً حدود 85 درصد از منابع آب استان مرکزی مربوط به منابع آب زیرزمینی است و تنها حدود 15 درصد از منابع آب را آب های سطحی تشکیل می دهند. از میزان منابعی که در مجموع آب های سطحی و زیرزمینی در اختیار داریم، مجموع آب های تجدیدپذیری این منابع 2 میلیارد و 200 میلیون مترمکعب است که حدود 90 درصد آن در اختیار بخش کشاورزی است و حدود 10 درصد دیگر نیز در اختیار بخش شرب، صنعت و خدمات است.

آمره ای افزود: بخش کشاورزی هم از منابع آب زیرزمینی و هم از منابع آب سطحی استفاده می کند. در استان مرکزی حدود 7000 حلقه چاه دارای پروانه در بخش کشاورزی فعالیت می کنند، این در حالی است که 2600 حلقه چاه فاقد پروانه نیز در بخش کشاورزی در حال فعالیت و مصرف آب هستند. همانطوری که بیشترین منابع آب در اختیار بخش کشاورزی است، بیتشرین هدررفت آب نیز در بخش کشاورزی اتفاق می افتد. به این معنا که اگر راندمان مصرف آب در بخش کشاورزی در وضعیت بسیار خوشبینانه و بنا بر گزارش هایی که مجموعه سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی اعلام می کند 30 درصد باشد، حدود 70 درصد آبی که در بخش کشاورزی مصرف می شود به هدر می رود. در این راستا اگر سیستم های آبیاری نوین اجرایی شود این 70 درصد هدررفت آب به 20 تا 30 درصد کاهش پیدا می کند. در این خصوص باید تلاش های ویژه ای را در راستای جلوگیری از هدررفت آب به کار بگیریم که خوشبختانه با اجرای سیستم های آبیاری نوین این اتفاق رخ داده است، اما در سطح استان مرکزی به صورت صددرصد اجرا نشده است. به همین علت است که بیشترین هدررفت آب استان مرکزی در بخش کشاورزی اتفاق می افتد. در بحث آب های سطحی نیز آب رودخانه ها، سدها و چشمه ها در اختیار بخش کشاورزی قرار می گیرد.

وی ادامه داد: در بحث 2600 حلقه چاه غیرمجاز یا فاقد پروانه در سطح استان مرکزی، طبق قانون تعیین تکلیف چاه های فاقد پروانه که در سال 1387 ابلاغ شد، از تعداد 2600 حلقه چاه آب غیر مجاز 1600 حلقه مربوط به قبل از سال 1385 است. قانون تکلیف چاه های فاقد پروانه گفته است که چاه هایی که قبل از سال 1385 حفاری شده و وزارت نیرو نیز آنها را شناسایی کرده است، پر نخواهند شد، اما برای آنها پروانه ای صادر می شود که در حد مصارف گلخانه ای از آنها استفاده شود. تعداد یکهزار حلقه چاه نیز که بعد از سال 1385 حفاری شده اند، قانون برای آنها هیچگونه حقی قائل نشده و بر اساس احکام قضائی باید پر شوند. چاه هایی که قبل از سال 1385 حفاری شده اند و تحت عنوان فرم یک شناسایی می شوند 6 ماه فرصت دارند که مراجعه کنند و نسبت به اخذ پروانه بر اساس مصارف گلخانه ای اقدام کنند. در غیر این صورت هر تعداد چاهی که برای اخذ پروانه مذکور برای آنها اقدامی صورت نگیرد، مطابق چاه هایی که بعد از سال 1385 حفاری شده اند، برخورد قانونی با آنها صورت می گیرد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان مرکزی اظهار داشت: انتظار داریم که در بخش کشاورزی 2 اتفاق رخ دهد تا مصرف آب در این بخش بهینه شود. ابتدا باید مدرنیزه کردن سیستم های آبیاری و روش های آبیاری نوین با سرعت و دقت لازم اجرا شود. در این خصوص باید نظارت کافی بر روی آن انجام شود و دقت لازم در اجرای آن شکل بگیرد. سعی کنیم که آبیاری های سنتی در بخش کشاورزی کنار گذاشته شود. دومین اقدام عاجلی که می تواند یک مقدار مصرف آب را در این بخش بهینه کند، تغییر الگوی کشت است. به این معنا که سعی کنیم از محصولاتی استفاده کنیم که در عین حالی که آب کمتری مصرف می کنند، بهره وری بهتر و بهینه ای داشته باشند. اقداماتی باید انجام شود تا تولید محصول در هکتار به ازای هر متر مکعب آب مصرفی، افزایش پیدا کند. اگر این اقدامات به صورت مطلوب اجرا شود می توانیم در بخش کشاورزی، هدفگذاری خوب و بهینه ای داشته باشیم.

آمره ای تصریح کرد: در بخش کشاورزی با توجه به اینکه 90 درصد آب در بخش کشاورزی مصرف می شود و به همین میزان نیز خدمات دولت در حوزه آب به بخش کشاورزی ارائه می گردد، متأسفانه بخش کشاورزی حتی اگر بی حد و اندازه آب مصرف کند، از پرداخت آب بها معاف است و هیچگونه بهایی بابت آب مصرفی به دولت پرداخت نمی کند. این موضوع بنابر قانونی است که متأسفانه بخش کشاورزی را از پرداخت هرگونه آب بهایی معاف کرده و باعث شده که آب در بخش کشاورزی بدون حساب و کتاب مصرف شود و کشاورزان با خیال راحت از منابع آبی استفاده کنند. در این راستا تعیین آب بها و ایجاد ارزش اقتصادی و ذاتی آب برای کشاورزان می تواند برای استفاده بهتر از این منبع حیاتی عامل مهمی محسوب شود.

وی بیان داشت: در بحث مصرف آب نیز با توجه به اینکه دولت هنوز موفق نشده است آب را به صورت حجمی به کشاورزان تحویل دهد، شاید بتوان گفت یکی از مشکلات و تنش های آبی و کمبود آب در اثر این موضوع است که آب به صورت حجمی به کشاورزان تحویل داده نمی شود. کشاورزان زمانی می توانند آب را به صورت حجمی تحویل بگیرند که کنتورهای هوشمند حجمی آب بر روی چاه ها نصب شود که متأسفانه هنوز این اتفاق نیفتاده است. البته در سال جاری برنامه ای شکل گرفته که کشاورزان از طریق پرداخت تسهیلات بانکی ارزان قیمت بتوانند کنتورهای حجمی هوشمند را بر روی چاه ها نصب کنند. تنها راه کنترل برداشت از منابع آب زیرزمینی نصب کنتورهای هوشمند حجمی است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان مرکزی تأکید کرد: تقریباً با اقدامات قضائی و نظارتی و حفاظتی که در دشت های سطح استان مرکزی انجام شده است، طی 2 سال اخیر هیچگونه چاه غیرمجازی به تعداد چاه های غیرمجاز استان اضافه نشده است. این امر به معنای آن است که خوشبختانه دشت های سطح استان مرکزی از نظر تخلفات حفاری امن است و هیچگونه تخلف و حفاری غیرمجازی در دشت های استان اتفاق نمی افتد که در این راستا اتفاقات خوب و مثبتی رخ داده و تعامل و همکاری دستگاه های قضائی، انتظامی و سیاسی نیز در این بخش بسیار حائز اهمیت بوده است.

آمره ای ابراز داشت: یکی دیگر از اقداماتی که در بخش مدیریت یکپارچه حوزه های آبریز رخ داده این است که با مشارکت مردم، توانسته ایم بسیاری از رودخانه ها را بعد از چندین سال خشک شدن به جریان بیندازیم. در رودخانه قره چای با مشارکت مردم اتفاقات خوبی شکل گرفته است، همکاری های گسترده ای از سوی مردم انجام شده و چاه های آبی را که در اختیار داشتند تعطیل کرده اند، سردهنه ها را در فصول پاییز و زمستان در مسیر رودخانه قره چای رها کرده اند که این اقدامات باعث شد تا خوشبختانه قره چای بعد از چندین سال خشک شدن، دوباره به جریان بیفتد.

در تمام دنیا بیشترین مصرف آب در بخش کشاورزی رخ می دهد

مجید آنجفی رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی گفت: در بخش کشاورزی هدررفت آب وجود ندارد و میزان مصرف آب در این بخش زیاد است. در تمام دنیا نیز این وضعیت وجود دارد و بیشترین مصرف آب در بخش کشاورزی رخ می دهد. زمانی که آب به بخش کشاورزی اختصاص می یابد به ازای آن محصولات متعددی تولید می شود. با توجه به این موضوع نمی توان گفت هدررفت آب وجود دارد و تنها مصرف در این بخش اتفاق می افتد. چرا که اگر آب در بخش کشاورزی مصرف نشود، محصولات نیز تولید نمی شود.

آنجفی افزود: هدررفت های بخش کشاورزی از چند مسیر اتفاق می افتد. یکی از این مسیرها وجود چندین هزار حلقه چاه آب غیرمجاز در بخش کشاورزی است و وجود این حجم از حلقه چاه های غیرمجاز دِبی و خروجی وحشتناکی از مصرف آب را به همراه دارد. حتی چاه های مجازی که کشاورزان در اختیار دارند بیش از حد مجاز آب برداشت می کنند، به گونه ای که هیچگونه کنتوری برای برداشت آب بر روی این چاه ها نصب نشده است و کشاورزان به هر میزانی که می خواهند از آب چاه ها برداشت می کنند. زمانی که آب به صورت بالاتکلیف در اختیار بخش کشاورزی قرار داده می شود، کشاورزان نیز به سمتی حرکت می کند که زمین های زراعی بیشتری را زیر پوشش کشت قرار دهد و به تبع آن آب بیشتری نیز مصرف کند.

وی ادامه داد: از سویی دیگر بخشی از هدررفت آب کشاورزی از طریق کشت محصولات آب بر و مصرف آب بالا اتفاق می افتد که در این راستا تلاش های ویژه ای برای تغییر نوع کشت محصولات از آب بر به محصولاتی که آب کمتری مصرف می کنند، انجام شده و در حال شکل گیری است. سیاست الگوی کشت در اولویت سیاست های کاری مجموعه جهاد کشاورزی قرار دارد. اصلاح روش های آبیاری و توسعه سیستم های آبیاری نوین و مکانیزه از دیگر سیاست هایی است که با جدیت دنبال می شود. این سیاست ها می تواند کارایی مصرف آب را در بخش کشاورزی تا 90 درصد بالا ببرد و بهینه سازی کند. برای استفاده از سیستم های آبیاری نوین و مکانیزه اعتبارات بلاعوض در اختیار کشاورزان قرار داده می شود و تا 80 درصد اعتبار مورد نیاز در این خصوص به کشاورزان پرداخت می شود تا بتوان راندمان آبیاری را تا جایی که می توان بالا برد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی اظهار داشت: برای ایجاد مصرف بهینه آب تاکنون 63 هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان مرکزی تحت پوشش آبیاری های تحت فشار و نوین قرار گرفته است. الگوی کشت در اراضی کشاورزی استان مرکزی در حال تغییر است، نوع گیاهانی که معمولاً کم آب بر هستند در حال توسعه هستند، نوع کشت از آبی به دیم در حال تغییر است، کاهش سطوح اراضی آبی، استفاده از تکنیک های جدید، ارقام کشتی جدید، روش های به‌نژادی علی رغم اینکه در بخش کشاورزی بیش از 30 هزار هکتار کاهش اراضی زیر کشت داشتیم و بر اساس آن مصرف آب نیز کاهش پیدا کرده است، اما عملکرد محصولات بخش کشاورزی به صورت دائمی در حال افزایش است. این اتفاق به وسیله تکنیک، توسعه مکانیزاسیون، روش های نوین آبیاری از جمله آبیاری قطره ای، آبیاری بارانی، آبیاری زیرسطحی اتفاق افتاده و کارایی مصرف آب در اراضی کشاورزی افزایش داده شده و به تبع آن عملکرد و راندمان کاری تولید محصولات افزایش داشته است. پروژه های متعددی به صورت مکرر در بخش کشاورزی در حال انجام است برای اینکه حداکثر بهره وری در منابع آب را داشته باشیم. آنجفی تصریح کرد: جهاد کشاورزی مصرف کننده آب است و تأمین کننده آب نیست و هیچگونه جایگاه و اختیار قانونی برای برخورد با متخلفان ندارد. کشاورزان با توجه به میزان آبی که مصرف می کنند آب بها پرداخت می کنند. در این میان اگر کسی خلاف قانون عمل کرده و بیش از حد مجاز آب برداشت می کند و یا اگر چاه غیرمجازی وجود دارد، وزارت نیرو وظیفه دارد که مطابق قانون با متخلفان برخورد کند. و مجموعه جهاد کشاورزی نیز در این راستا مقاومتی ندارد و اعتقاد دارد که برخوردهای قانونی حتماً باید شکل بگیرد. متولی تأمین آب وزارت نیرو است و برخورد با متخلفان باید از سوی وزارت نیرو اعمال شود. جهاد کشاورزی از برخورد وزارت نیرو با متخلفان استقبال می کند و آمادگی هرگونه همکاری را نیز دارد تا بتوان در مصرف بهینه آب در بخش کشاورزی به بهره وری بهینه برسیم. در این راستا جهاد کشاورزی برای نصب کنتورهای هوشمند حجمی تا جایی که می تواند به وزارت نیرو کمک می کند و کشاورزان را به نصب این کنتورها سوق می دهد.

معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری مرکزی: اظهار نظر خاصی ندارم

در ادامه این گزارش تماس های متعددی با معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری مرکزی برقرار شد تا بتوان اظهار نظر این مقام مسئول را نیز در این رابطه جویا شد، اما علی رغم پیگیری های مکرر خبرنگار عطریاس در نهایت از سوی دفتر ایشان پاسخ داده شد که معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری مرکزی فعلاً اظهار نظر خاصی در ارتباط با موضوع هدررفت آب در بخش کشاورزی ندارند.

سردبیر مجازی
روزنامه نگار

ارسال نظر

پست الکترونیک شما منتشر نخواهد شد.

قوانین ارسال نظر
  1. نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  2. نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.
  3. نظرات بعد از ویرایش ارسال می‌شود.
*
*